avondmens

Ik ben een avondmens. Dat staat vast. Ik ben een avondmens van 1 tot 6 met uitzondering van 4, maar dat laatste is slechts een kwestie van tijd. 1: tussen 18.00 en 24.00 word ik pas goed wakker. De ochtendstond daarentegen geeft een vieze smaak in de mond, die pas verdwijnt na koffie en tandenpoetsen 2: De bezigheden van de avond (lezen, filmpje kijken, babbeltje met glaasje wijn, schrijven, haardvuur aan of 's zomers de zon zien ondergaan) lokken mij veel meer dan die op klaarlichte dag, zijnde: rennen en vliegen. 3: heerlijk toch? 4: daar hebben we het later nog wel over 5: Ha! Raad eens waar ik woon en waar ik naar kijk terwijl ik dit schrijf? 6:Vastenavond! Kerstavond! Oudejaarsavond!
Er ontbreekt nog een 7: de avond als derde seizoen in het jaar. Als de lente de jeugd is, de zomer de volwassenheid en de winter de dood, de jeugd de ochtend, de volwassenheid de middag, de dood de nacht, de ochtend het oosten, de middag het zuiden, de nacht het noorden, dan is de avond naar analogie niet alleen de rijpere leeftijd en het westen, maar ook de herfst: het trivium van de zevende, de achtste en de negende maand. Laat ik nu net op de vooravond van dàt westen geboren zijn!

avond

avond (m.; -en), avend (...) 1 tijd tussen dag en nacht, tijd waarin de duisternis intreedt, in 't alg. het dagdeel tussen 18 en 24 uur (...) 2 de onder 1. genoemde tijd, vooral beschouwd in betrekking tot de bezigheden waarmee men die tijd doorbrengt (...) 3 (vaak verkleindv.) een avondpartij, soirée of andere avondbijeenkomst (...) 4 (fig.) levensavond; 5 (lit.t.) het westen; 6 (volgens Oudgermaanse opvatting) het begin van een nieuwe dag (...)

When East meets West

Op elk Facebookprofiel kun je vragen aantreffen waar je maar beter niet te lang over nadenkt. Ze zijn zo overgenomen uit de vriendenboekjes die nog niet zo lang geleden circuleerden op de speelplaats van elke basisschool.

Wat is je lievelingskleur? Roos!
Wat is je lievelingseten? Spageetie, Pietza.
Wat is je lievelingsdier? Poes, Paard, Dolfein.
Wat is je lievelingsmuziek? K3, Samson.
Wat wil je later worden? Juufrouw, Kapster.

In de virtuele, 'volwassen' versie heet het zo:

What music do you like?
What TV shows do you like?
What books do you like?
What movies do you like?

Wat muziek en boeken betreft, zou ik een poosje moeten wikken en wegen, lijstjes aanleggen en veel vergelijken en schrappen. Maar over de 'movie' ben ik zeker, zonder nuances en met geen spoor van twijfel:

(tromgeroffel)

'The remains of the day' is the best!

De film, met Anthony Hopkins en Emma Thompson in de hoofdrollen (Wie is je lievelingsacteur? Wie is je lievelingsactrice? Tweemaal raden en twee keer goed.) is op een boek gebaseerd. Uiteraard. Dat zijn haast alle goede films. Maar tot mijn verbazing en verrassing bleek dat boek van de hand van een Japanner.
Waarom schrijft iemand uit het land van de rijzende zon over het westen, de vesper, de avond dus?
Bij nader inzien niet zo vreemd. Kazuro Ishiguro werd dan wel in Nagasaki (Nagasaki!) geboren, opgroeien deed hij in het zeer Britse Guildford. Daardoor kan hij een stadsgenoot van Lewis Caroll worden genoemd. (Raak niet al te zeer onder de indruk van mijn kennis aan wetenswaardigheden - Wikipedia is het toverwoord.) Zo is de zoon van het oosten een stiefkind van het avondland geworden.
Ik zou het boek eens moeten lezen. Het kan bijna niet mooier zijn dan de film.

Wat is je lievelingsscène?
Die waarin Mr. Stevens zonder benzine valt tegen het einde van de dag. Stilte. De oude Rolls Royce staart met schrikachtig ronde ogen naar de aansluipende nacht. Het is l' heure bleue, het kantelpunt. In een pub waar Stevens hulp gaat vragen, kantelt ook zijn blik.

Wat is je lievelingsquote?
Miss Kenton: 'But still there are times when I think what a terrible mistake I have made with my life.'
Mr. Stevens: 'Yeah... Well, I'm sure we all have these thoughts... from time to time.'

Weer is het avond. Ze zitten samen op een pier. De lichten gaan aan. Mensen fluiten en juichen. Er klinkt applaus. Miss Kenton merkt op dat de mensen elke avond juichen bij het aanfloepen van het licht.
Mr. Stevens: 'I wonder why.'
Miss Kenton: 'They do say that for a great deal of people the evening's the best part of the day. The part they most look forward to.'
Mr. Stevens: 'Is that so?'

Is it? Is it?

Het restje van de dag

Er gaat een verhaal dat er ergens in Frankrijk - het kan ook een ander land geweest zijn, maar niet Nederland, want dan werd het een goedkope Hollandermop - dat ergens dus een eetgelegenheid bestond waar eeuwenoude soep werd geserveerd. Dat ging zo: de soep van de dag werd gemaakt met het restje van de vorige avond. Na ampele weken, laat staan maanden of jaren, was er van de oorspronkelijke soep - de oersoep zeg maar - uiteraard geen molecule meer te bespeuren. Maar net zoals dat geldt bij een homeopathische verdunning is het de gedachte die telt; in het geval van de soep een zeer intrigerende gedachte.
Dat herinnert mij aan een voorval uit mijn kindertijd. Ik moet iets onnozels of doms hebben gezegd, wat het was weet ik niet meer en doet er trouwens niet toe. De reactie van mijn vader echter ben ik nooit vergeten. Niet vies van dramatiek stak hij theatraal zijn wijsvinger in de lucht. 'Denk jij soms dat deze vinger dezelfde vinger is die ik had als kind? Dat hij alleen maar een beetje was gegroeid? Dat heb je helemaal fout. Het is een volledig andere vinger, met compleet nieuwe cellen, want de cellen uit mijn kinderjaren zijn al lang geleden vervangen en vergaan.'
Alzo sprak hij en zijn woorden plompten als stenen in mijn ziel en zonken naar de bodem.
Sinds die dag ben ik doortrokken van een besef van vergankelijkheid en zin voor historie, wat in wezen hetzelfde is. In welke cellen van mijn brein werden die merktekens gedrukt en wanneer zullen ook zij verdwijnen? Want de tijd neemt geen genoegen met een vinger: hij wil een hand, een arm, het hele lijf.
Maar nu terug naar mijn vader. De vinger waarmee hij toen naar mij wees, bestaat ook allang niet meer. Mijn vader zelf gelukkig nog wel. Het vervangen van de cellen dat mij als kind zo'n angst aanjoeg, blijkt immers een slimme methode te zijn om de dood op afstand te houden. Wij worden van dag tot dag vernieuwd: snel en trefzeker als we jong en zacht en soepel zijn, trager en strammer naarmate de jaren klimmen, tot de machine hapert, stilvalt, of integendeel op hol slaat als de groei in woeker verkeert. Het is de avond die zovelen vrezen.
Maar morgen meer daarover - of overmorgen, of nog later. Schrandere lezertjes hebben ondertussen allang ontdekt dat deze blog volgens het aloude recept van de oersoep wordt gebrouwen. Met de restjes van de dag.

het wezen van zijn

gewestelijk (bn.), 1 van, betrekking hebbend op een gewest, een provinice, syn. regionaal: het gewestelijk bestuur; gewestelijk arbeidsbureau (...)
2(van woorden, uitdrukkingen enz.) slechts in een bepaalde streek gebruikelijk, niet in de algemene taal gangbaar, syn. dialectisch.

'Je moet spitten op de plaats waar je staat'.
Niet de dikke Van Dale zei iets dergelijks, maar die andere, de schrijver met de gewestelijke 'e' achter de 'a'. Ter plekke trappelen of dieper graven. Het is maar hoe je het bekijkt.

gewest (o.; -en) [van Mnl.wesen (zijn, vertoeven, wonen)], 1 landstreek, oord (...)

Het etymologisch woordenboek is minder stellig dan de schoolmeester uit Sluis.

gewest zn. 'landstreek'
(...)
Etymologie onzeker. Het woord wordt in het Middelnederlands niet gevonden en komt ook in de andere Germaanse talen niet voor. De vorm en de betekenis zijn vergelijkbaar met die van GEHUCHT en gebuurte (zie BUURT) in de Middelnederlandse betekenis 'streek' en het woord lijkt dus gevormd te zijn als collectief met GE-TE, hoewel dit in het Vroegnieuwnederlands al geen productief proces meer is. Over het grondwoord kan men slechts gissen; op grond van de ouderdom en de vorm denkt men wel aan WEST (FvW). Semantisch waarschijnlijker is verband met dezelfde wordtel als in WEZEN, dat in het verleden ook 'wonen' betekende.
Als gewest een afleiding is van wezen 'zijn, wonen', zijn verwant, zonder ge-: ohd. wist 'woonplaats, woning'; oe. wist 'hoeveelheid land'; on. vist 'het zich bevinden op een plaats' (nzw. hemvist 'verblijfplaats'); got. wists 'wezen, natuur'; < pgm. *wes-ti-.

Het zal wel wezen dat gewest iets met zijn te maken heeft, want heeft de plaats waar we wonen geen invloed op wat we denken, voelen en doen? Dat geldt des te meer voor de plek waar we kind zijn geweest. Daar liggen de herinneringen amper één spadesteek diep, herinneringen zoveel sterker en aangrijpender dan welke herinneringen van op latere leeftijd ook. Ze zeggen dat dit komt doordat je als kind alles voor de eerste keer meemaakt: de eerste keer een hevige onweersbui in de zomer, de eerste sneeuw, de geur van nat gras na regen, het heldere licht van september op een bakstenen muur, de hitte van de laatste schooldag, het gesnerp van de bel.
Toch bekoort mij ook de gedachte dat 'gewest' iets met 'west' te maken heeft, want daar is waar ik woon.

west bw. en zn. 'in de richting waar de zon ondergaat, het westen'
(...)
Wrsch. verwant met: Latijn vesper 'avond' (zie ook VESPERS); Grieks hésperos 'id.'; Oudkerkslavisch u- 'vanaf, omlaag'. Dan zou de betekenis ontstaan zijn als 'richting waar de zon omlaag gaat', vergelijk Latijn occidens 'westen' bij occidere 'neergaan' en zie OOST.

's Avonds zie ik de zon ondergaan - ruggelings ondergaan, het denkbeeldige gezicht naar het restje van de dag gekeerd - terwijl ik achter mijn raam spit, zaai en schoffel op mijn plek, waar in de gewestelijke taal zien samenvalt met zijn en elk gezicht een wezen is.

ghe-weste 'landstreek, hemelstreek'

Nederlands in België

"Tot het door de Grote Van Dale behandelde terrein behoort ook het Nederlands in België, waarvan de Vlaamse provincies tot het Nederlandse taalgebied behoren. In die provincies voorkomende dialectwoorden worden op dezelfde manier behandeld als de Nederlandse, dat wil zeggen dat ze slechts worden opgenomen als ze niet zuiver plaatselijk zijn en/of via gebruik in schriftelijke bronnen in de standaardtaal aangetroffen zijn. Elementen die niet dialectisch zijn (zoals bastaardwoorden als contacteren en square 'plein', purismen als vereremerken en betoelagen, leenwoorden als syndiceren en gallicismen als wisselstuk en eindejaarsfeesten, waarvan het gebruik tot de standaardtaal in België beperkt is, hebben het label 'in Belg.' gekregen, dat in deze context 'alleen in het Nederlands in België aangetroffen' betekent.
(...)
Dat woorden het label 'in Belg.' hebben gekregen, betekent niet dat ze ook niet door dialectsprekers in de mond kunnen worden genomen. Omdat er evenwel een duidelijk verschil is tussen oorspronkelijke, meestal ook oude dialectwoorden en de door de dialectsprekers uit de standaardtaal overgenomen elementen, zijn alleen de eerste 'gewestelijk' genoemd."

uit Van Dale, groot woordenboek der Nederlandse taal,1992

Die Nederlanders toch. Door 'in België' te schrijven als 'in Belg.' sparen ze een spatie uit. Dat tikt lekker aan in een boek van drie vuistdikke delen, waarin vast wel een paar honderd keer een woord alleen in het Nederlands in België aangetroffen wordt. Straks kan het wellicht nog zuiniger. Dan staat er in de volgende druk gewoon 'Vlaams'. Of 'Vla.'

scrabble

'Weet jij nog een woord met een Q?'
'Niet zonder U. Behalve QAT.'
'Ik heb geen A. QOT bestaat misschien ook wel.'
'Nee, nee, nee. Onmogelijk. '
'Als het in de Van Dale staat, dan mag het.'
'Het staat er niet in. Kijk zelf maar.'
'Hm...'

qat (qath)(m.;-s)[Ar.], tot de familie van de Celestraceae behorend boompje (Catha edulis) dat groeit in de bergen van Jemen en waarvan de blaadjes soms als verdovend middel worden gekauwd.

'Zie je wel?'
'Okee, ik probeer iets anders. PRIMOEN.'
'Wat?!'
'Dat ligt op mijn plankje.'
'En wat betekent het?'
'Geen idee. Ik zoek het even op.'
'Je verzint gewoon woorden.'
'Als het in de Van Dale staat...'
'Ja, ja, dan mag het. Maar het staat er niet in. Zeker weten.'
'Prim... PRIM bestaat!'
'Laat zien!'

prim (bn.; primme), (gew.) slim, leep.'

'Je boft. Maar het is wel gewestelijk. Nog net geen dialect.'
'Mag ook. Zo leren we bij. En het levert punten op.'
'Prim van je. Maar nu is het mijn beurt. Met drie E's en een joker leg ik GEWESTE bij jouw LIJK van de eerste ronde. Dubbele woordwaarde én een bonus omdat ik al mijn letters in één keer heb afgelegd. Begin maar vast te tellen.'
'Hmpf...'